Ağustos 2009


Çingenelerin kendileri tarafından yapıldığı ve uzmanlar tarafından da kabul görüldüğü iddia edilen tanımlamalar, dünya coğrafyası üzerinde onları 3 ayrı kola ayırıyor

1. Kaldera Çingeneleri

Yalnız kendilerinin gerçek Çingeneler olduğunu iddia eden bu grup isimlerini Rumence’de kazan anlamına gelen ‘caldera’ dan almışlar ve geçimlerini de kazancılıkla sağlamaktadırlar. Önce Balkan Yarımadası’ndan çıkmışlar, sonra Orta Avrupa’dan Fransa’ya geçip beş kola ayrılmışlardır.

1.1.Lovariler : Macaristan’da uzun süre yaşadıklarından dolayı, Fransa’da Macar adıyla çağrılırlar.

1.2.Boybalar : Transilvanya’dan gelmişler ve evcilleştirilmiş hayvanlarla gösteri yapan Çingeneler’in çoğunluğunu oluştururlar.

1.3.Luri ya da Luliler : Firdevsî’nin Şeyhnamesi’nde geçen Hint kavminin adını taşırlar.

1.4.Çurariler : Diğer Kaldera Çingeneleri’nden ayrı olarak yaşarlar. Vaktiyle at alıp satan Çurariler, bugün kullanılmış araba alım satımıyla uğraşmaktadır.

1.5. Turko-Amerikalılar : Avrupa’ya gelmeden önce, Türkiye’den Amerika Birleşik devletleri’ne göç etmiş oldukları için kendilerine bu isim verilmektedir.

2. Gitanolar

Kendilerine yalnızca İspanya, Portekiz, Kuzey Afrika ve Güney Fransa’da rastlamak  mümkündür. Dış görünüşleri, lehçeleri ve gelenekleriyle Kalderalılar’dan ayrılırlar. Kendi içlerinde İspanyol ya da Endülüslüler ve Katalonyalılar diye ayrılırlar.

3. Manuşlar

Orta Avrupa’daki Çingeneler’dir. Muhtemelen İndus kıyılarından geldikleri için, kendilerine Sinti de denmektedir. Üç alt gruba ayrılırlar.

3.1. Valsikanlar ya da Fransız Sintileri: Pazarcılık yapar ve sirklerde çalışırlar.

3.2. Gaygikanlar  ya da Alman, Alsalsı Sintiler : Bunlar çoğu kez, Çingene olmayan, ancak aynı gelenek ve göreneklere göre yaşayan Avrupalı göçebelerle karıştırılmaktadır.

3.3. Piemontesliler ya da İtalyan Sintileri : Örneğin İtalya’nın tanınmış ailelerinden Buglioneler bu gruba girmektedir.

Bu üç grubun dışında İngiltere, İrlanda ve İskoçya’da yaşayan Gypsieler, Kaldera, Manuş ve Tinkerler’e benzerler. Bunlar gezginci kazancılardır ve Çingene asıllı olup olmadıkları kesin değildir.

                                                                          post-14439-1221518792

 Çingenelerin sorunlarını tartışmak üzere Nisan 1971′ de Londra’da yapılan ilk Uluslararası Roman Kongresi’nde ‘Çakra’ Çingenelerin sembolü, ‘Djelem Djelem’ adlı şarkı ise ulusal marşları olarak kabul edilmiştir.

Bayrak

Kongrede belirlenen çingene bayrağının üzerinde mavi ve yeşil iki şerit vardır. Tam merkeze ise kırmızı bir tekerlek yerleştirilmiştir. Mavi gökleri, yeşil ise doğayı ve canlılığı temsil etmektedir. Mavi ruhsal değerleri yeşil ise dünyevi değerleri anlatır. Bayrağın merkezindeki tekerlek ise hareketi temsil etmektedir. Bu şeklin aynısı, Ashok Chakra, Hindistan bayrağının merkezinde yer almaktadır. Kongreyi izleyen dönem boyunca çingene kimliği ile Hindistan arasında bağ kurmak için özel bir gayret gösterilmiştir. Nitekim 1978 yılında Geneva’da düzenlenen ikinci kongreye bir hint delegasyonu katılmış ve kongre Hindistan’ı çingenelerin anavatanı olarak ilan etmiştir.

flag

 Marş

1969’da, İngiltere’de dolaşan bir Britanya-Avrupa Çingene grubunun üyesi olan Zarko Jovanoviç, insan hakları için mücadele eden bir eylemciydi. Kamp yerleri buldozerlerle yok edilip, karavanları çekiliyordu. Karavanlardan biri devrilip ateş aldı. İçeride saklanan bir küçük Çingene çocuk yanarak öldü. Zarko, bu marşı Londra’ya dönerken, içinde bir çok eylemci arkadaşının bulunduğu karavanın içinde yazdı.(Grattan Puxon, Thomas Acton, Vanko Rouda, Juan de Dios Heredia ve diğerleri)

Romani

Djelem, djelem, lungone dromensa
Maladilem baxtale Romensa
Djelem, djelem, lungone dromensa
Maladilem baxtale Romensa.
Ay, Romale, Ay, Chavale,
Ay, Romale, Ay, Chavale.
Ay Romale, katar tumen aven
Le tserensa baxtale dromensa
Vi-man sas u bari familiya
Tai mudardya la e kali legiya.
Aven mansa sa lumiake Roma
Kai putaile le Romane droma
Ake vryama – ushti Rom akana
Ame xutasa mishto kai kerasa.
Ay, Romale, Ay Chavale,
Ay, Romale, Ay Chavale.

Ron Lee tarafından yapılan İngilizce çevirisi;

I have travelled over long roads (Uzun yollar boyu gezdim)
I have met fortunate Roma(Ne güzel ki Çingenelerle tanıştım)
I have travelled far and wide (Uzaklara çok uzaklara gittim)
I have met lucky Roma(Ne güzel ki Çingenelerle tanıştım)
Oh, Romani adults, Oh Romani youth (Çingene dostlar)
Oh, Romani adults, Oh Romani youth (Çingene dostlar)
Oh, Roma, from wherever you have come  (Çingeneler nereden geldiyseniz)
With your tents along lucky roads (Şanslı yollar boyu çadırlarınız)
I too once had a large family(Benim de önceleri kalabalık bir ailem vardı)
But the black legion murdered them (Kötü bir grup insan öldürdü onları)
Come with me, Roma of the world (Gelin benle, dünya Çingeneleri)
To where the Romani roads have been opened (Çingenelerin yolunun açıldığı yerlere)
Now is the time – stand up, Roma,  (Şimdi ayağa kalkma zamanıdır Çingeneler)
We shall succeed where we make the effort.  (Gereken çabayı göstereceğiz)
Oh, Roma adults, Oh, Roma youth (Çingene dostlar)
Oh, Roma adults, Oh, Roma youth. (Çingene dostlar)

Bu kongreye atfen, 1990’dan itibaren 8 nisan Dünya Çingeneler Günü olarak kutlanmaktadır.

Çingenlerin adı, vatanı, dini ve dili üzerine internette yayınlanmış pek çok yazı bulunuyor ve anlaşılan o ki tarih köklerin Hindistan’dan doğduğu konusunda hemfikir. Her ne kadar yazılanlar aydınlatıcı olsa da ‘bilinmezlik’ madalyonun öbür yüzü.

Hangi toprakta doğup yayıldıkları aslında kullandıkları dil ile ilişkilendirilmiş ve 18.yy.’ın sonuna doğru, dillerinden hareketle vatanlarının Hindistan olduğu kesin bir biçimde saptanabilmiş.

Çingeneler kendilerine ‘Rom’ (dişil Romni) kullandıkları dile ise ‘Romani ‘diyorlar. Bir cins isim olan bu sözcük ‘adam, insan’ anlamına geliyor ve bugün hâlâ Hindistan’da rastlanan düşük bir kastın adı olan Sanskritçe Domba sözcüğünden türetilmiş. (Hindu dilinde domb, dişil domnï, Pencapça dũm) Dil bilimciler Romani dilinin temelinde, Hint-Ari dillerinin (Hindu dili, Racastanca) merkez grubu içinde yer alan –ve bugüne kadar hep iddia edildiği üzere Kuzeybatı Hindistan’da yerleşik olmayan- bir Orta Hindistan lehçesi yatmakta olduğunu söylüyor.

Çingenelerin Hintçe konuşulan bu bölgeden neden ve ne zaman ayrıldığı konusu ise bir başka belirsizlik.   

Vikipedi bu noktada  3 ayrı teori ile karşımıza çıkıyor ;

  • Gazneli Mahmut’un Sindh ve Penjap’ı işgali sırasında 500.000 Hintliyi esir aldığı bilinmekte olup, Hindistan’ı fetheden Müslümanların, Romanları köle olarak alıp ülkelerine götürülmesi en yaygın teoridir.
  • En düşük kast olduğu sanılan Romanların, Müslüman fatihlere karşı paralı asker olarak olarak kullanılmış olabilirler ki, yenilginin ardından göç etmek zorunda kalmış olabilirler.
  • Firdevsi’nin Şehnamesi’ne göre MS 420 yılında vatanlarını (Hindistan, Karaçi) terkedip dünyaya yayılan 12.000 kişilik Luri halkı eğer Romanlarsa dünyaya yayılmalarının Hindistan’ın işgali ile ilişkisi olamaz.

Yaygın olan adresleme ise Firdevsî’nin Şeyhnamesi; burda geçen betimlemeye göre (yaklaşık M.S. 1000), Çingeneler’e çok benzeyen göçer bir kavim olan Luriler M.S. 420 yılında 12 bin kişiyle Hindistan’ı terk etmiş ve daha sonra da başka yolculuklara çıkmaya devam etmişler.

Çingeneler’in Avrupa’ya ve oradan da Yeni Dünya’ya yayılmaları 15. yüzyılın başlarında gerçekleşmiş. Bu konudaki ilk belgeler 1416 yılında Transilvanya Kronstadt’da ortaya çıkmış. Takip eden yıllarda, pek çok Avrupa kentine ait Kroniklerde, kendilerine Hıristiyan hacı süsü veren ve Mısır’dan geldiklerini iddia eden Çingene gruplarının ziyaretinden bahsedilir olmuş. Bununla birlikte Çingeneler’in göç yolları hakkında yine  ‘Romani’ ışık tutmuş keza bu dilde bulunan Yunanca sözcüklerin oranın oldukça fazla ve ayrıca Farsça ve Ermenice’den de çok sayıda sözcük geçmiş olduğu anlaşılmış. Romani’ye benzer dilleri olan Çingene kavimlerine, bugün Ermenistan ve Suriye’de hâlâ rastlanmakta.

göç yolları